ÇAMERYA: BALKANLARIN SESSİZ ACISI

27 Haziran 1944 tarihi, insan haklarının, hukukun üstünlüğünün ve adalet arayışının evrensel değerler olduğunu hatırlatmak için de önem taşımaktadır.

ÇAMERYA: BALKANLARIN SESSİZ ACISI Tarih, yalnızca zaferlerin değil; acıların, sürgünlerin ve sessiz bırakılmış insan hikâyelerinin de ortak hafızasıdır. Geçmişte yaşanan trajedeleri hatırlamak; yeni düşmanlıklar üretmek için değil, insanlığın aynı acıları yeniden yaşamaması adına ortak vicdanı diri tutabilmek içindir. 27 Haziran 1944 tarihi, Çam Arnavutları açısından unutulmayan acı günlerden biridir. Bugün Yunanistan'ın kuzeybatısında, tarihî kaynaklarda ise Çamerya (Çamëria) olarak geçen bölgede yaşayan Müslüman Çam Arnavutları, II. Dünya Savaşı'nın son döneminde ağır saldırılar, kitlesel göçler ve büyük insani kayıplarla karşı karşıya kalmıştır. Birçok tarihî çalışmaya göre, General Napoleon Zervas komutasındaki EDES birliklerinin 27 Haziran 1944'te Paramithi (Paramythia) merkezli başlattığı operasyonlar kısa sürede bölgenin tamamına yayılmıştır. Kadın, çocuk ve yaşlıların da bulunduğu binlerce sivil hayatını kaybetmiş, köyler yakılmış, ibadethaneler tahrip edilmiş ve on binlerce insan doğup büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kalmıştır. Araştırmalarda farklı rakamlar yer almakla birlikte, yaklaşık 3.000'e yakın sivilin öldürüldüğü, 25 ila 35 bin arasında Çam Arnavutunun Arnavutluk'a sığınmak zorunda kaldığı ifade edilmektedir. Yüzlerce yerleşim yeri boşalmış, binlerce ev yıkılmış ve geride kalan mallara el konulduğu ileri sürülmektedir. Bu olayların kökeni ise yalnızca II. Dünya Savaşı yıllarıyla sınırlı değildir. 1912-1913 Balkan Savaşları sonrasında gerçekleştirilen sınır düzenlemeleriyle Çamerya bölgesi Yunanistan sınırları içinde kalmış; sonraki yıllarda bölgede yaşayan Arnavut nüfus çeşitli siyasal ve sosyal baskılarla karşı karşıya kalmıştır. Dil yasakları, mülkiyet sorunları, nüfus politikaları ve kimlik tartışmaları yıllar boyunca iki ülke ilişkilerinde çözülemeyen meselelerden biri olmuştur. Bugün dahi Çam Arnavutlarının torunları, ata toprakları üzerindeki mülkiyet haklarının tanınmasını, vatandaşlık haklarının iadesini ve yaşananların uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirilmesini talep etmektedir. Arnavutluk bu konuyu zaman zaman uluslararası platformlara taşırken, Yunanistan ise resmî düzeyde "Çamerya Sorunu" olarak adlandırılan bir meselenin varlığını  maalesef kabul etmemektedir. Dolayısıyla konu tarihî olduğu kadar hukukî ve diplomatik bir ihtilaf olarak da varlığını sürdürmektedir. Tarihî hadiseleri değerlendirirken duygular kadar belgeler de konuşmalıdır. Çünkü gerçek adalet ancak hakikatin bütün yönleriyle ortaya konulmasıyla mümkündür. İnsanlık vicdanı, milliyetine ve dinine bakmaksızın, masum sivillere yönelen her türlü katliamı ve zorunlu göçü aynı kararlılıkla reddetmelidir. Çamerya'da yaşanan acılar, yalnızca Arnavutların değil; Balkan coğrafyasının ortak hafızasında derin izler bırakan trajedilerden biridir. Geçmişin yaralarını kaşımak değil, onları doğru okuyarak geleceğe barış kültürü bırakabilmek esas olmalıdır. Bugün 27 Haziran anmaları, yalnızca kaybedilen canları hatırlamak için değil; insan haklarının, hukukun üstünlüğünün ve adalet arayışının evrensel değerler olduğunu hatırlatmak için de önem taşımaktadır. Son Söz Olarak; Acılar arasında ayrım yapılmaz. Masum insanların hayatını kaybettiği her olay, insanlık tarihinin ortak kaybıdır. Balkanlar'da yaşanan her trajedi; Türklerin, Arnavutların, Boşnakların, Rumların ve bölgenin tüm halklarının ortak hafızasında derin izler bırakmıştır. Tarihçiler  Gazeteçiler ve İnsan gibi İnsanlar olarak görevimiz, bu acıları belgeler ışığında araştırmak; gazeteciler olarak sorumluluğumuz ise unutulan insan hikâyelerini vicdan terazisinde yeniden gündeme taşımaktır. Adaletin gecikmesi, hafızanın silinmesini gerektirmez. Çünkü milletlerin geleceği, geçmişleriyle dürüstçe yüzleşebildikleri ölçüde sağlam temeller üzerine inşa edilir. Dipnotlar   : 1. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan Press, London, 1998. 2. Miranda Vickers, The Cham Issue: Albanian National & Property Claims in Greece, Defence Academy of the United Kingdom, 2002. 3. Bernd J. Fischer, Albania at War 1939–1945, Purdue University Press, 1999. 4. Nathalie Clayer, Aux Origines du Nationalisme Albanais, Karthala, Paris, 2007. 5. Carnegie Endowment for International Peace, Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, Washington, 1914. 6. Konuya ilişkin tarihsel değerlendirmeler ile hukuki nitelendirmeler arasında görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Arnavutluk ve Çam Arnavutları temsilcileri yaşananları "soykırım" ve "etnik temizlik" olarak nitelendirirken, Yunanistan bu değerlendirmeyi resmî olarak kabul etmemektedir. Bu nedenle konu uluslararası hukuk ve diplomasi açısından tartışmalı niteliğini sürdürmektedir. Tarihçi Araştırmacı Yazar Dilber KÖSE