Erzurum’dan Lozan’a uzanan bağımsızlık yolunda 107 yıllık miras

Erzurum Kongresi’nin 107. ve Lozan Barış Antlaşması’nın 103. yıl dönümünde, Millî Mücadele’nin bağımsızlık ve millî egemenlik mirasına dikkat çekildi.

Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde birbirini tamamlayan iki tarihî dönüm noktası, Erzurum Kongresi’nin 107’nci ve Lozan Barış Antlaşması’nın 103’üncü yıl dönümünde yeniden gündeme geldi. Millî Mücadele’nin örgütlenme sürecinde ortaya konulan irade ile savaşın ardından diplomasi masasında elde edilen kazanımların, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinin temel aşamalarını oluşturduğu vurgulandı. 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında gerçekleştirilen Erzurum Kongresi, Millî Mücadele’nin önemli kilometre taşlarından biri olarak tarihe geçti. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında toplanan kongrede, vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığının korunmasına ilişkin önemli kararlar alındı. Kongrede, millî sınırlar içinde bulunan vatan parçalarının bir bütün olduğu ve birbirinden ayrılamayacağı yönündeki anlayış ortaya konulurken, manda ve himayenin kabul edilemeyeceği ilkesi de bağımsızlık iradesinin temel unsurlarından biri oldu. Erzurum Kongresi, başlangıçta bölgesel bir kongre niteliğinde toplanmasına rağmen aldığı kararlar ve Millî Mücadele’nin geleceğine yön veren etkisiyle ulusal bir karakter kazandı. Kongrede ortaya çıkan millî irade anlayışı, daha sonra Sivas Kongresi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla devam eden sürecin önemli dayanaklarından biri hâline geldi. Bu yönüyle Erzurum Kongresi, Türk milletinin kendi geleceği üzerinde söz sahibi olma kararlılığının güçlü bir ifadesi olarak değerlendirildi. Millî Mücadele’nin askerî başarıyla sonuçlanmasının ardından yürütülen diplomatik görüşmelerin en önemli sonucu ise 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması oldu. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti adına İsmet İnönü’nün başkanlığındaki Türk heyetinin yürüttüğü görüşmeler sonucunda imzalanan antlaşma, yeni Türk devletinin bağımsızlığının ve egemenliğinin uluslararası alanda kabul edilmesi açısından tarihî önem taşıdı. Lozan, savaş meydanlarında elde edilen askerî başarının diplomasi alanında da korunmasını sağlayan önemli bir dönüm noktası oldu. Antlaşmayla Türkiye’nin uluslararası alanda bağımsız ve egemen bir devlet olarak tanınmasının önü açılırken, Millî Mücadele’nin temel hedefleri doğrultusunda yeni devletin uluslararası konumu da güçlendi. Antlaşma, 23 Ağustos 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylandı. Erzurum Kongresi ile Lozan Barış Antlaşması’nın yıl dönümleri dolayısıyla yapılan değerlendirmelerde, bu iki tarihî olayın yalnızca geçmişin hatırlanması açısından değil, günümüz açısından taşıdığı anlam bakımından da önemli olduğu belirtildi. Bağımsızlık, millî egemenlik ve vatanın bütünlüğü gibi temel değerlerin, Millî Mücadele döneminde verilen kararların merkezinde yer aldığına dikkat çekildi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk başta olmak üzere Millî Mücadele’nin tüm kahramanları saygı, minnet ve rahmetle anılırken, tarihî olayların doğru bilgiler ışığında gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine vurgu yapıldı. Erzurum Kongresi’nde ortaya konulan millî irade ile Lozan’da uluslararası alanda tescillenen bağımsızlık anlayışının, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinin birbirini tamamlayan iki önemli aşaması olduğu ifade edildi. Tarihî mirasın doğru anlaşılmasının, günümüz sorunlarına bakışta da önemli bir rehber olduğu belirtilerek, geçmişte verilen mücadelelerden ders çıkarılması ve Cumhuriyet’in kuruluşunda ortaya konulan bağımsızlık iradesinin gelecek kuşaklara aktarılması çağrısı yapıldı.