Alzheimer için kritik uyarı: Yıllar önce sinyal veriyor

Alzheimer’a ilişkin bazı değişiklikler unutkanlık başlamadan 10-20 yıl önce gelişebiliyor. Uzmanlar, erken fark edilen işaretlere dikkat çekiyor.

Alzheimer’da yıllar öncesinden başlayan sessiz süreç Alzheimer hastalığı çoğu zaman unutkanlıkla fark ediliyor. Ancak hastalığın beyindeki süreci, günlük yaşamda belirgin bir sorun ortaya çıkmadan çok daha önce başlayabiliyor. Uzmanlara göre Alzheimer ile ilişkili bazı biyolojik değişiklikler, belirtilerden 10-20 yıl önce ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle yalnızca unutkanlığın başlamasını beklemek, hastalığın erken dönemini yakalamak açısından yeterli olmayabiliyor. Özellikle ilerleyen yaşlarda ortaya çıkan ve günlük yaşamı etkilemeye başlayan bilişsel değişikliklerin dikkate alınması önem taşıyor. Medicana Sağlık Grubu Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Ülkü Figen Demir, Alzheimer’ın sadece yaşlılıkta görülen sıradan bir unutkanlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, beyin sağlığının korunmasında erken dönemde alınabilecek önlemlere dikkat çekti. Beyindeki değişiklikler belirti vermeden başlayabiliyor Alzheimer sürecinde beta-amiloid ve tau adı verilen proteinlerle ilişkili değişiklikler görülebiliyor. Ancak bu tür değişikliklerin beyinde bulunması, kişinin kesin olarak Alzheimer hastalığı geliştireceği anlamına gelmiyor. Hastalığın ortaya çıkmasında yaş ve genetik özelliklerin yanı sıra yaşam boyunca kontrol edilebilen bazı risk faktörleri de rol oynuyor. Bu nedenle kişinin genel sağlık durumunun ve bilişsel işlevlerinin birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor. Alzheimer araştırmalarında son yıllarda dikkat çeken konulardan biri ise kan biyobelirteçleri. Özellikle p-tau217 adı verilen biyobelirteç, Alzheimer hastalığıyla bağlantılı tau proteinindeki değişikliklerin değerlendirilmesi açısından araştırılıyor. Geçmişte beyindeki bu tür biyolojik değişiklikleri incelemek için beyin-omurilik sıvısı incelemesi veya PET gibi daha kapsamlı yöntemlere ihtiyaç duyulabiliyordu. Kan testleri ise gelecekte erken değerlendirmeyi kolaylaştırabilecek yöntemler arasında görülüyor. Ancak uzmanlar, kan testlerinin tek başına kesin Alzheimer tanısı anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Kişinin şikayetleri, nörolojik değerlendirmesi ve gerekli görülen diğer tetkikler birlikte ele alınmalı. Her unutkanlık Alzheimer değil Günlük hayatta zaman zaman bir ismi hatırlayamamak, eşyaların yerini unutmak ya da bazı ayrıntıları kaçırmak tek başına Alzheimer anlamına gelmiyor. Vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları, depresyon, uyku problemleri ve bazı ilaçlar da unutkanlığa yol açabiliyor. Asıl önemli noktalardan biri, unutkanlığın kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği. Daha önce rahatlıkla yapılan alışveriş, para yönetimi, randevuları takip etme veya günlük işleri sürdürme konusunda belirgin güçlükler ortaya çıkıyorsa, bunun nedeni araştırılmalı. Böyle bir değerlendirme yalnızca Alzheimer ihtimalinin belirlenmesini değil, tedavi edilebilecek başka sağlık sorunlarının fark edilmesini de sağlayabiliyor. Tansiyon, kolesterol ve diyabet kontrol altında tutulmalı Beyin sağlığı açısından değiştirilebilir risk faktörleri de büyük önem taşıyor. Özellikle yüksek tansiyonun uzun yıllar kontrolsüz kalması, beynin küçük damarlarında hasara yol açabiliyor. Bu nedenle tansiyonun özellikle orta yaşlardan itibaren düzenli takip edilmesi yalnızca kalp ve damar sağlığı açısından değil, bilişsel sağlığın korunması bakımından da önem taşıyor. Yüksek kolesterol ve diyabet gibi sorunların da kontrol altında tutulması gerekiyor. Beyin sağlığını korumaya yönelik yaklaşım yalnızca ilaçlardan veya tıbbi kontrollerden ibaret değil. Günlük yaşam alışkanlıkları da uzun vadede önemli bir rol oynuyor. Kaliteli uyku ve hareket de önemli Uyku sırasında beynin gün içerisinde edinilen bilgileri düzenleyen ve metabolik atıkların temizlenmesine yardımcı olan süreçleri gerçekleşiyor. Bu nedenle uzun süre devam eden uyku problemlerinin göz ardı edilmemesi gerekiyor. Özellikle uyku apnesi gibi sorunların değerlendirilmesi önem taşıyor. Kaliteli uykunun Alzheimer’ı kesin olarak önlediği söylenemese de düzenli ve yeterli uyku, sağlıklı beyin yaşlanmasının önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. Fiziksel aktivite de yalnızca kas ve eklem sağlığı açısından düşünülmemeli. Düzenli yürüyüş ve egzersiz; tansiyon, kan şekeri, kilo ve damar sağlığı üzerinde olumlu etkiler sağlayabiliyor. Aynı zamanda kişinin sosyal olarak aktif kalmasına ve genel yaşam kalitesinin korunmasına katkıda bulunuyor. İşitme kaybını da hafife almayın Uzmanların dikkat çektiği bir başka konu ise işitme sağlığı. İşitme kaybı yaşayan kişiler konuşmaları takip etmekte zorlanabiliyor ve zaman içerisinde sosyal ortamlardan uzaklaşabiliyor. Bu nedenle işitme azalmasının yalnızca yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak görülmemesi gerekiyor. Gerektiğinde işitme cihazı gibi desteklerin değerlendirilmesi, kişinin sosyal ve bilişsel açıdan aktif kalmasına katkı sağlayabiliyor. Erken fark etmek neden önemli? Alzheimer hastalığının erken dönemlerinde hastalığın ilerleme hızını azaltmayı amaçlayan yeni tedavi seçenekleri bulunuyor. Bu tedaviler kaybedilmiş hafızayı geri getirmiyor ve hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Ancak uygun hastalarda hastalığın ilerlemesini yavaşlatmayı hedefleyebiliyor. Bu nedenle erken değerlendirme yalnızca tıbbi tedavi açısından önem taşımıyor. Kişinin geleceğini planlayabilmesi, sağlıkla ilgili tercihlerini zamanında belirleyebilmesi ve ailesiyle önemli yaşam kararlarını konuşabilmesi açısından da değer taşıyor. Alzheimer riskini tamamen ortadan kaldırmak bugün için mümkün olmayabilir. Ancak tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması, düzenli hareket edilmesi, sigara kullanılmaması, işitme sorunlarının ihmal edilmemesi, kaliteli uyku düzeninin sağlanması ve sosyal-zihinsel aktivitelerin sürdürülmesi beyin sağlığı için atılabilecek önemli adımlar arasında yer alıyor.