Türk Dünyasının Sessiz Evlatları: Gagavuzlar

Ve Türk milletinin gönül coğrafyasında Gagavuzların yeri, dün olduğu gibi bugün de daima müstesnadır.

Türk Dünyasının Sessiz Evlatları: Gagavuzlar "Dil, bir milletin hafızasıdır. Hafızasını kaybeden milletler, zamanla kimliklerini de kaybederler." Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türk milletinin yalnızca Anadolu'dan ibaret olmadığını, dünyanın dört bir yanında aynı kökten beslenen soydaşlarımızın bulunduğunu her fırsatta dile getirmiştir. Ona atfedilen şu düşünce, bugün de yolumuzu aydınlatmaktadır: "Dili bir, inancı bir olmasa da kökü bir olan milletler arasında gönül bağları daima yaşayacaktır." Bugün bu gönül bağının en anlamlı örneklerinden biri, Moldova'nın güneyindeki Bucak bozkırlarında yaşayan Gagavuz Türkleridir. Onlar, yüzyıllardır aynı gökyüzüne bakıp Türkçe dua eden, Türkçe ninni söyleyen, Türkçe ağıt yakan; fakat Ortodoks Hristiyan inancını benimsemiş bir Türk topluluğudur. Belki de bu yüzden Gagavuzlar, Türk dünyasının en farklı ama en dokunaklı hikâyesidir. Bir millet düşününüz… Asırlar boyunca savaşlar yaşamış… Göç yollarında yurt değiştirmiş… İmparatorlukların yıkılışına tanıklık etmiş… Sürgünlere uğramış… Fakat dilinden, kültüründen ve Türklüğünden vazgeçmemiş… İşte Gagavuzlar tam da böyle bir tarihin yaşayan kahramanlarıdır. 11. yüzyıldan itibaren Balkanlar'ın Dobruca bölgesine yerleşen Gagavuzlar, Osmanlı Devleti'nin hâkimiyetinde yaklaşık dört yüz yıl yaşamış; Türkçelerini, geleneklerini ve kültürel kimliklerini büyük bir özenle korumuşlardır 12. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı-Rus savaşlarının ardından Besarabya'ya göç etmişler; ardından Sovyet döneminde ağır baskılarla karşı karşıya kalmışlardır. Türkçe eğitim yasaklanmış… Milli aydınlar susturulmuş… Türkiye ile gönül bağı kuran öğretmenler ve kanaat önderleri sürgün edilmiş… Ancak hiçbir baskı, onların hafızasını silememiştir. Çünkü bir millet, önce yüreğinde yaşar. 1990'lı yılların başında Sovyetler Birliği dağılırken Gagavuzlar ile Moldova arasında silahlı çatışma ihtimali doğdu. İşte tam o günlerde Türkiye Cumhuriyeti'nin 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, yalnızca bir devlet adamı değil; aynı zamanda tarihin akışını değiştiren bir diplomat olarak devreye girdi. Demirel'in Moldova yönetimine verdiği mesaj nettir: "Moldova'nın toprak bütünlüğünü destekliyoruz; ancak soydaşlarımızın en küçük zarar görmesine de sessiz kalamayız." Bu sağduyulu yaklaşım sayesinde silahlar sustu, diplomasi konuştu. 23 Aralık 1994 tarihinde kabul edilen "Gagavuz Yeri Özel Hukuki Statüsü Kanunu" ile Gagavuzlar barış içinde özerkliklerine kavuştu. Bu yalnızca bir siyasi başarı değil; Türk diplomasisinin insan hayatını önceleyen en önemli örneklerinden biri olarak tarihe geçti. Bugün ise Gagavuz Özerk Yeri'nin geleceği yeniden tartışmaların merkezindedir. Yetkilerin sınırlandırılmasına yönelik girişimler, soydaşlarımızın geleceğine dair haklı kaygıları beraberinde getirmektedir. İşte tam da bu noktada kendimize şu soruyu sormalıyız: Biz ne yapabiliriz? Belki devletlerin gücüne sahip değiliz… Belki uluslararası anlaşmalar imzalayamıyoruz… Ama kalemimiz var. Vicdanımız var. Hafızamız var. Bir köşe yazısıyla… Bir konferansla… Bir kültür etkinliğiyle… Bir öğrenci değişim programıyla… Bir sosyal medya paylaşımıyla… Bir akademik araştırmayla… Gagavuzların sesini duyurabiliriz. Çünkü unutulan her soydaş, aslında ortak tarihimizin sessizleşen bir sayfasıdır. Sivil toplum kuruluşları olarak kardeş şehir projeleri geliştirebilir, kültürel değişim programları düzenleyebilir, Gagavuz gençlerini Türkiye'de eğitim ve kültür faaliyetleriyle buluşturabilir, üniversiteler arasında iş birliklerini artırabiliriz. Unutmayalım ki; Soydaşlık sadece aynı kandan gelmek değildir. Soydaşlık, aynı geçmişe sahip çıkmak; aynı geleceğe birlikte yürüyebilmektir. Gagavuzlar, Türk dünyasının sessiz evlatlarıdır. Onların sesi olmak ise yalnızca tarihî bir sorumluluk değil; aynı zamanda insanî ve vicdanî bir görevdir. Çünkü bir millet, sınırları kadar değil; gönül coğrafyası kadar büyüktür. Ve Türk milletinin gönül coğrafyasında Gagavuzların yeri, dün olduğu gibi bugün de daima müstesnadır. Rabbim, Türk dünyasının dört bir yanında yaşayan bütün soydaşlarımızı birlik, dirlik ve esenlik içinde yaşatsın. Dillerini, kültürlerini ve kimliklerini koruma mücadelelerinde yollarını açık eylesin. Bizlere de onları unutmayan, unutturmayan nesiller olmayı nasip etsin.   Dipnotlar           1. Gagavuz Türkçesi, Türk dillerinin Oğuz grubunda yer almakta olup Türkiye Türkçesine en yakın lehçelerden biridir. 2. Gagavuz Özerk Yeri (Gagauz Yeri), Moldova Cumhuriyeti içinde 23 Aralık 1994 tarihli özel statü yasasıyla kurulmuştur. 3. Süleyman Demirel'in yürüttüğü diplomatik girişimler, Moldova ile Gagavuzlar arasında silahlı çatışmanın önlenmesinde önemli rol oynamıştır. 4. Gagavuzların büyük çoğunluğu Ortodoks Hristiyan olmasına rağmen Türk kimliklerini, dillerini ve geleneklerini günümüze kadar korumuştur.                    Dilber Köse Tarih Araştırmacısı • Gazeteci • Yazar