GÖÇÜN 65. YILI: KİMİNE GÖRE KUTLAMA, KİMİNE GÖRE MUHASEBE…   Hamburg Belediye Sarayı'nda 65 Yıllık Emeğin, Aidiyetin ve Hak Arayışının Hikâyesi Almanya'da 65 yıl… Bir neslin değil, birkaç kuşağın hayatına sığan büyük bir göç hikâyesi. Peki, bu 65 yılın ardından geriye yalnızca başarı hikâyeleri mi kaldı, yoksa hâlâ konuşulmayı bekleyen meselelerimiz de var mı?   Lübeck'ten Hamburg'a uzanan bir yolculuk… Bugün, 1961 yılında Türkiye ile Almanya arasında imzalanan İş Gücü Anlaşması'nın 65. yılı dolayısıyla Hamburg Belediye Sarayı'nda düzenlenen toplantıya katılmak üzere saat 15.09 treniyle Lübeck'ten Hamburg'a doğru yola çıkıyorum.   Hamburg Sosyal Demokrat Parti (SPD) Meclis Grubu tarafından hazırlanan bu toplantının, yalnızca bir yıl dönümü kutlaması olmanın ötesinde, 65 yıllık iş göçünün iki ülke açısından nedenlerinin, kazanımlarının, kayıplarının ve toplumsal sonuçlarının değerlendirilmesine vesile olmasını diliyorum.   Tren kompartımanında başlayan bu satırlar, aslında benim için sıradan bir yolculuğun notları değil. Bir tarihin, bir kuşağın ve yıllardır içinde yaşadığımız toplumsal gerçekliğin kaydıdır.   Tören saat 17.00'de başlayacak, davetliler 16.30'dan itibaren salona alınacak. Dün de T.C. Hamburg Başkonsolosluğu tarafından düzenlenen resepsiyonda Cumhuriyetimizin 103. kuruluş yıl dönümünü kutladık. Cumhuriyetimizin nice yıllara ulaşmasını diliyoruz.   Bugün aynı saatlerde üyesi olduğum Hamburg Atatürkçü Düşünce Derneği'nin (ADDH) Cumhuriyet Bayramı kutlaması da gerçekleştiriliyor. Kent merkezine uzak bir semtte düzenlenen programa yetişip yetişemeyeceğim konusunda tereddütlerim olsa da kısa süreliğine de olsa orada bulunmayı arzu ediyorum.   İnsanın yurt dışında yaşarken Türkiye diye bir vatanının olduğunu yüreğinde hissetmesi, o aidiyeti uzaklarda da taşıması gerçekten tarifsiz bir duygudur.   Dün ulaşamadığımız bütün dostlarımızın ve arkadaşlarımızın Cumhuriyet Bayramı'nı bu vesileyle bir kez daha içtenlikle kutluyorum. Hamburg Belediye Sarayı'nda 65 yıllık göçün buluşması, Hamburg'un görkemli Belediye Sarayı'nın ilk katında, duvarları geçmiş dönem belediye başkanlarının portreleriyle süslenmiş salona alındık. Salon hınca hınç doluydu. Katılımcıların büyük çoğunluğunu Türkiye kökenli vatandaşlarımız oluştururken aramızda Alman kökenli davetliler de bulunuyordu. Ev sahibi sıfatıyla Hamburg SPD Meclis Grubu Başkanı Dirk Kienscherf açılış ve selamlama konuşmasını gerçekleştirdi. Ardından SPD Meclis Üyesi Ali Kazancı, T.C. Hamburg Başkonsolosu Berati Alver, Ekonomi ve Uyum Politikası Sorumlusu Senatör Melanie Leonhard, Hamburg Türk Toplumu (TGH) Başkanı Murat Kaplan ve Almanya Türk Toplumu (TGD) Başkanı Mehtap Çağlar söz aldı.   Piyano eşliğinde müzik yapan Volkan Baydar da Türkçe bir eser seslendirerek programa katkıda bulundu. Konuşmaların ardından davetliler açık büfeye davet edildi. Program başlamadan önce yerel gazetecilerimizden Cem Mirzanlı, benimle kısa bir görüntülü söyleşi yapmak istedi. Böyle bir söyleşiye hazırlıklı değildim. Ancak kendisinin ricasını geri çevirmedim. Başkonsolos Berati Alver, konuşmasında iş göçünün 65 yıllık tarihine ve iki ülke arasındaki ilişkilere dair önemli değerlendirmelerde bulundu. Diğer konuşmacılar da kendi yaşam deneyimlerinden, Almanya'da yetişen kuşaklardan ve Türk toplumunun bugün geldiği noktadan söz ettiler. Elbette bütün bu anlatılanlar, göç tarihimizin önemli parçalarıdır. Ancak benim açımdan mesele, yalnızca nereden geldiğimizi ve bugün hangi konumda olduğumuzu anlatmakla sınırlı değildi.   Asıl soru şuydu: 65 yılın sonunda hangi haklara kavuştuk, hangi sorunlarımızı çözdük ve hangi meseleleri hâlâ konuşmaktan kaçınıyoruz? Kutlamanın gölgesinde kalan gerçekler… Bazı konuşmalarda, Almanya'nın kenar mahallelerinde büyüyerek bugün önemli konumlara gelen Türkiye kökenli insanların başarı hikâyeleri anlatıldı.   Bu başarılarla elbette gurur duymalıyız. Ancak başarı hikâyeleri anlatılırken toplumun yaşadığı sorunların görmezden gelinmesi, gerçeklerin yalnızca bir bölümünü anlatmak anlamına gelir. Hatta bir konuşmacının Almanya'da yabancı düşmanlığı diye bir sorunun bulunmadığını ifade etmeye çalışması beni şaşırttı. Demek ki herkes yaşadığı Almanya'yı kendi penceresinden değerlendiriyor. Oysa benim yaşadıklarım ve tanık olduklarım farklı şeyler söylüyor. Aracımın üzerine bırakılan yumruk büyüklüğündeki iri kemikler ve bunun bende yarattığı tehdit duygusu hâlâ hafızamda. İnsan böyle bir olay yaşadıktan sonra yabancı düşmanlığı ve ayrımcılık meselesinin hiç konuşulmamasını nasıl karşılayabilir?   Üstelik Almanya'da aşırı sağın ve yabancı karşıtı söylemlerin siyasi alanda güç kazandığı da ortadadır. Irkçı ve ayrımcı politikaların toplumsal karşılık bulması, yalnızca göçmenleri değil, demokratik toplumun geleceğini de ilgilendiren ciddi bir meseledir.   Böyle bir ortamda, 65. yıl toplantılarında bu konuların da açıkça konuşulması gerekmez mi? Bir toplumun başarısını anlatmak kadar, karşı karşıya kaldığı sorunları dile getirmek de sorumluluktur. 65 yıldır yaşadığımız ülkenin kararlarında ne kadar söz sahibiyiz?   Bir başka önemli mesele de siyasal katılım ve yerel seçimlerde oy kullanma hakkıdır. Yıllardır Almanya'da yaşayan, çalışan, vergi veren, çocuklarını burada büyüten, bu ülkenin ekonomik ve sosyal hayatına katkıda bulunan Türkiye kökenli insanların yerel yönetimlerde söz sahibi olma talepleri neden yeterince gündeme getirilmiyor?   Avrupa Birliği vatandaşlarının yerel seçimlerde sahip olduğu haklarla, AB dışından gelen ve uzun yıllardır ülkede yaşayan insanların durumu arasında farklılıklar bulunmaktadır.   Bu konuda Avrupa ülkelerinin uygulamaları da birbirinden farklıdır. Dolayısıyla yerel seçimlerde oy hakkı meselesinin ülke ülke, hukuki dayanaklarıyla ele alınması gerekir. Ancak asıl sorumuz değişmiyor:   Burada yaşayan, çalışan, üreten ve geleceğini bu ülkede kuran insanların demokratik katılımı neden hâlâ yeterince tartışılmıyor?   Bizi temsil eden sivil toplum kuruluşlarının yöneticileri, bu konuyu hiç gündemlerine alıyorlar mı?   Yıllarca nasırlı elleriyle çocuklarını büyüten, Almanya'nın kalkınmasına katkı sağlayan anne ve babalarımızın önemli bir bölümünün siyasal karar süreçlerinde yeterince temsil edilememesi üzerinde düşünmemiz gerekmiyor mu?   Sivil toplum kuruluşlarının görevi yalnızca törenlere katılmak, protokolde yer almak ve başarı hikâyeleri anlatmak değildir. Sivil toplum; gerektiğinde soru soran, hak arayan, sorunları gündeme taşıyan ve toplumun sesi olabilen yapıdır. Türkiye'nin Avrupa Birliği yolculuğu da bu tarihin bir parçasıdır. 65 yıllık göç tarihini değerlendirirken Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerini de görmezden gelemeyiz.   1960'lı yıllardan bu yana devam eden Avrupa bütünleşmesi sürecinde Türkiye'nin üyelik beklentisi, kuşaklar boyunca tartışılan önemli konulardan biri olmuştur.   Almanya'da doğan, burada eğitim gören, çalışan ve kendisini bu toplumun bir parçası olarak gören genç kuşaklar, anne ve babalarının geldikleri ülkeyle bağlarını da taşımaktadır. Bu nedenle göçün 65. yılı yalnızca geçmişi anmak için değil, Türkiye ile Almanya arasındaki ilişkilerin geleceğini ve Avrupa'daki Türk toplumunun konumunu değerlendirmek için de önemli bir fırsattır.   Peki, bütün bunlar 65. yıl programlarında neden daha güçlü biçimde dile getirilmesin?   Neden yalnızca başarılarımızı konuşuyoruz da çözüm bekleyen sorunlarımızı aynı açıklıkla tartışmıyoruz? Birinci kuşağın emeğine saygı, sonraki kuşaklara sorumluluktur. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından büyük yıkıma uğrayan Almanya'nın yeniden ayağa kalkışında, farklı ülkelerden gelen işçilerin önemli katkıları oldu.   Türkiye'den Almanya'ya gelen ilk kuşak insanlarımız da bu büyük emeğin önemli bir parçasıydı. Onlar, çoğu zaman ailelerinden, sevdiklerinden ve alıştıkları topraklardan uzakta, ağır çalışma koşulları altında hayat mücadelesi verdiler. Kimi madenlerde, kimi fabrikalarda, kimi inşaatlarda, kimi de üretimin farklı alanlarında çalıştı. İlk yıllarda geçici olarak düşünülen bu göç, zamanla kalıcı bir toplumsal dönüşüme dönüştü. İşçiler ailelerini yanlarına getirdi, çocuklar burada büyüdü, yeni kuşaklar yetişti. Böylece Almanya'da çok kültürlü bir toplumun oluşumuna katkı sağlayan köklü bir Türkiye kökenli topluluk ortaya çıktı.   Bugün Almanya'da doktor, mühendis, akademisyen, sanatçı, siyasetçi, iş insanı ve farklı meslek gruplarında başarı gösteren binlerce insanımız bulunuyor. Bunlar elbette gurur verici gelişmelerdir. Ancak hiçbir başarı, ilk kuşağın çektiği zorlukları unutturmamalıdır. Çünkü bugünün kazanımlarının temelinde dünün alın teri, fedakârlığı ve sabrı vardır. Koca 65 yıl… Dile kolay!   Bugün Hamburg Belediye Sarayı'nda gerçekleştirilen bu toplantıdan ayrılırken aklımda pek çok soru ve düşünce kaldı. Elbette 65 yılın kutlanması değerlidir. Bu tarihin hatırlanması, emeğin anılması ve iki ülke arasındaki dostluğun güçlendirilmesi önemlidir. Fakat kutlama yapmak, geçmişin hesabını ve bugünün sorunlarını konuşmaya engel olmamalıdır. 65 yıl önce bavulunu alıp bilinmeyen bir geleceğe doğru yola çıkan insanlarımızın hikâyesi, yalnızca ekonomik bir iş gücü hareketliliği değildir.   Bu hikâye; ayrılığın, özlemin, emeğin, aile olmanın, kimlik mücadelesinin, kültürel aidiyetin ve kuşaklar arası değişimin hikâyesidir. Bugün Almanya'yı yalnızca çalıştığımız bir ülke olarak değil, çocuklarımızın doğduğu, büyüdüğü ve geleceğini kurduğu bir yaşam alanı olarak görüyoruz.   Türkiye ise köklerimiz, kültürümüz, tarihimiz ve gönül bağımızdır. İki ülke arasında kurulan bu insan köprüsünün değerini bilmek, geçmişin emeğine saygı duymak ve gelecek kuşaklara daha adil bir toplum bırakmak hepimizin sorumluluğudur.   Benim itirazım kutlamaya değil; kutlamanın içinde konuşulması gereken gerçeklerin dışarıda bırakılmasınadır. Çünkü 65 yılın ardından artık yalnızca nereden geldiğimizi değil, nerede durduğumuzu ve nereye gitmek istediğimizi de konuşmalıyız. Birinci kuşağın nasırlı ellerine, verdikleri emeğe ve hayat mücadelelerine sonsuz saygıyla… Almanya'da yaşayan bütün Türkiye kökenli vatandaşlarımıza, ailelerine ve gelecek kuşaklara bu uzun göç tarihinin 65. yılı vesilesiyle saygı ve selamlarımı sunuyorum.   65 yıllık emek unutulmasın, hak arayışı susmasın, dostluk ve dayanışma daim olsun.              Remzi Uysal Lübeck – Hamburg – Lübeck  30.10.2026